Met Trump aan de macht in de VS, staat digitale soevereiniteit weer volledig op de radar bij overheden en (gereguleerde) bedrijven. Maar in hoeverre kunnen Europa, en vooral cloudbedrijven als AWS en Google Cloud die dat beloven, die soevereiniteit hooghouden? Tijd voor een analyse.
Onderzoek wijst uit dat Vlamingen (52%) de VS steeds vaker als tegenstander zien. Dat is zelfs meer dan China (44%), maar wel minder dan Rusland (80%). Dat blijkt uit De Stemming, een bevraging van VRT NWS, De Standaard en RTBF die in maart 2026 werd afgenomen. De Stemming wijst ook op een nieuw signaal binnen de EU: de roep om een meer onafhankelijk Europa wordt steeds groter, zowel op economisch als militair vlak. Dat die roep steeds luider klinkt, is niet zo verrassend als je bedenkt hoeveel invloed de VS heeft op de EU: we zijn technologisch bijna volledig van de Amerikanen afhankelijk. Google? Amerikaans. Microsoft? Ook Amerikaans. Een mailtje sturen gaat bijna niet zonder Amerikaanse software aan te raken. En dat geldt net zo goed voor de servers waar alle diensten op draaien die je dagelijks gebruikt: de kans is gigantisch dat ze draaien bij een Amerikaanse cloudprovider als AWS, Google Cloud of Azure.
Die afhankelijkheid, zowel qua soft- als hardware, brengt heel wat gevaren met zich mee. Wat als Trump immers plots zegt: de relatie met de EU is om zeep, we gaan Amerikaanse bedrijven verbieden nog actief te zijn in Europa? Hoewel de kans heel klein is dat zoiets gebeurt, kan het desastreuze gevolgen hebben voor onze economie. Alternatieven zijn er namelijk nog nauwelijks. En dan is er nog het gevaar van inbreuken op onze dataveiligheid. Bedrijven in de VS zijn in principe verplicht te voldoen aan verzoeken om bepaalde data te overhandigen als de overheid die opvraagt. Zelfs als die data op Europees grondgebied staat. Alle genoemde cloudproviders hebben hun hoofdzetel en daarmee juridische verplichtingen in de VS. Dat kan dus betekenen dat de VS data opvraagt van overheden of gereguleerde bedrijven die hun gegevens opslaan bij AWS, zonder dat die bedrijven dit kunnen tegengaan.
Digitale soevereiniteit is daarom de laatste jaren een hot topic geworden. In het kort betekent het dat we als Europa de teugels in handen nemen voor de controle over data, cloud en infrastructuur. In plaats van ons lot volledig over te laten aan de VS, leeft steeds meer het idee dat er maatregelen nodig zijn om zelfstandiger te opereren. Dat leidt tot lokale initiatieven, met cloudbedrijven in Europa die hun eigen hosting opzetten en daarmee volledig soeverein zeggen te opereren. Maar ook vanuit Amerikaanse bedrijven is er veel interesse in ons vraagstuk van digitale soevereiniteit. Zoveel zelfs dat er hele ‘soevereine zones’ opgezet worden. Bij Amazon Web Services (AWS), een van ’s werelds grootste cloudpartijen, is het nu mogelijk om voor clouddiensten in Europese soevereine zones te kiezen. Hoe je het begrip digitale soevereiniteit ook invult: uiteindelijk wil je de afhankelijkheid van de VS en andere landen zo veel mogelijk verkleinen. Als uitbreiding daarop zit je ook met het stukje digitale ontwikkeling. En dat gaat verder dan de Office-diensten waar we in Europa niet zonder kunnen. Neem de snelle opkomst van AI: ook dat gebeurt allemaal buiten Europa om. Er zijn bijna geen Europese AI-providers en al helemaal niet op het niveau van OpenAI, Anthropic of Google. Hoewel je die diensten wel op lokaal, soeverein niveau kan aanbieden, ligt de macht en kracht nog steeds in Amerikaanse handen. Nogmaals: sluiten ze ons af, dan hebben we op dat vlak een groot probleem.
Wat nogal eens een probleem is met ‘soevereine’ diensten van Amerikaanse spelers, is dat de diensten gekoppeld zijn en blijven aan de Amerikaanse entiteit. Zo heeft AWS de European Sovereign Cloud met een moedermaatschappij die in Europa gevestigd is (GmbH) en uitsluitend EU-burgers in het bestuur heeft. Ook zegt AWS dat de broncode van zijn diensten in Europa staat opgeslagen, mocht de Europese moedermaatschappij ooit afgesneden worden van AWS in de VS. Maar daar zit dan ook de crux: tot die tijd is de Europese moedermaatschappij wel in volle eigendom van AWS. Het bedrijf moet dus gewoon voldoen aan dataverzoeken onder de Amerikaanse CLOUD Act uit 2018. AWS benadrukt dan wel dat het Europese bedrijf eventuele verzoeken zou toetsen aan de privacywetgeving en in beroep zou gaan om er niet aan te hoeven voldoen. Harde garanties dat het nooit zo’n verzoek zou toelaten, kan het echter niet geven.
En mocht er ooit een afsplitsing komen: hoe het dan verdergaat qua financiën en beheer, is lastig te zeggen. Zo’n proces om het moederbedrijf zelfstandig operationeel te maken, zou zomaar maanden kunnen duren. Geen perfecte oplossing, dus. Google hanteert voor Google Cloud net een andere, geavanceerdere aanpak en werkt samen met lokale partners om zulke onzekerheden weg te nemen. Neem Google Cloud Dedicated: een joint venture tussen Google en het Franse Thales. Gezamenlijk hebben ze S3NS opgezet, een losse Franse entiteit die voldoet aan de Franse wetgeving (SecNumCloud) voor onafhankelijkheid van Amerikaanse wet- en regelgeving en dus ook voor sancties vanuit de VS. Verder heeft Google, net als AWS overigens, een air-gapped dienst: Google zet dan letterlijk servers in je eigen datacenter die niet verbonden zijn met Google Cloud. Ook hebben de servers geen toegang nodig tot het internet. Bij Google krijg je dan ook nog diverse managed AI-diensten. Zowel AWS als Google beloven dat ze de air-gapped diensten niet op afstand kunnen uitschakelen.
Soevereiniteit in het algemeen, dus het opslaan van data binnen de Europese grenzen, heeft ook z’n eigen obstakels waar alle clouddienstverleners mee te maken hebben. Als je data opslaat in een soevereine regio, is het ook niet de bedoeling dat je gegevens op andere serverlocaties opgeslagen worden. Voor multinationals met een internationale structuur is de Europese soevereine cloud daarom al geen ideale oplossing: het is nu eenmaal trager om in de VS aan data te komen die in Europa staat, dan wanneer er een gecachte kopie in de VS staat of wanneer er data op een CDN staat. Bovendien hangt aan specifieke soevereine clouddiensten, zoals Googles Dedicated Cloud en de Local Regions bij AWS, een extra prijskaartje: het schaalvoordeel dat bij andere clouddiensten aanwezig is, ontbreekt bij de lokale soevereine cloud. Soevereine cloud is, in de huidige staat, een kwestie van kosten en zorgen afwegen. Zeker niet alle bedrijven hebben noodzaak aan een soevereine cloud. Het zijn vooral overheden en gereguleerde industrieën die zeker willen zijn dat hun gegevens (in principe dan toch) nooit in handen kunnen vallen van een andere staat. Bij zulke instanties kan het wegvallen van clouddiensten maatschappij-ontwrichtende gevolgen hebben. Denk maar aan de FOD Financiën of een leverancier van nutsvoorzieningen zoals Fluvius.
De roep om een soevereine cloud is er niet alleen vanwege toekomstige, potentiële of verre hypothetische risico’s. Nog eind mei 2026 bleek dat Microsoft betrokken is geraakt in een zaak rond Nederlandse ambtenaren en wetenschappers die werken aan de Europese Digital Services Act (DSA). De Amerikaanse overheid heeft die gegevens opgevraagd bij Microsoft en het bedrijf heeft dat verzoek ingewilligd. Zulke data zou de VS dan bijvoorbeeld kunnen inzetten om inreisverboden op te leggen aan EU-ingezetenen of om verdere juridische stappen te zetten. Een gevaarlijk precedent dat aantoont dat Microsoft Amerikaanse dataverzoeken niet zomaar kan weigeren. Vorige zomer benadrukte Microsoft ook al dat er van datasoevereiniteit geen sprake was: het kon daarover ‘geen garanties geven’. In het geval van een dataverzoek moet Microsoft de gegevens afstaan aan de Amerikaanse overheid. Een uitspraak die niet per se verrast, maar wel opnieuw het belang van een soevereine cloud benadrukt. En dan het liefst eentje zonder banden met de VS.
En dan nu de reden waarom we massaal afhankelijk zijn van de Amerikaanse cloud: er is geen Europese speler die op de schaal van AWS, Azure of Google Cloud opereert. Ieder land heeft wel zijn eigen cloud, zoals Combell en de meer gespecialiseerde soevereine speler Cegeka. In Nederland zijn spelers als STACK (TransIP) en KPN Cloud actief, maar net als in België blijft dat allemaal op lokaal niveau. En nog belangrijker: het ontbreekt ze aan alle toeters en bellen waar je bij de Amerikaanse managed services van geniet. Amerikaanse spelers bieden allerlei geïntegreerde AI-diensten en zijn niet simpelweg een cloudprovider, maar een clouddienst met een volledige ontwikkelpijplijn en alle extra diensten die je daarbij nodig hebt. Er wordt de komende jaren wel gewerkt aan Europese soevereine clouddiensten. De Europese Commissie heeft 180 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de komende zes jaar. Dat geld komt terecht bij Europese bedrijven die hun eigen concurrent voor AWS, Azure of Google Cloud gaan ontwikkelen.
Welke bedrijven dat zijn? Onder andere het Belgische Proximus, maar ook het Duitse StackIT (een zusterbedrijf van Lidl), het Franse Scaleway (deel van de Iliad Group) en een groep van drie bedrijven (Post Telecom, OVHcloud en Clever Cloud) uit Luxemburg en Frankrijk. Die laatste drie partijen gaan hun eigen cloud opzetten, terwijl Proximus de samenwerking opzoekt met S3NS, waar we het eerder over hadden. Google zal daarin dus nog wel een rol spelen. Met de bijbehorende voordelen: S3NS biedt namelijk allerlei AI-mogelijkheden, inclusief een GPU-aanbod, wat bij andere clouddiensten vaak beperkt is. De Europese Commissie legde de partijen eerst langs een soevereiniteitsmeetlat: het Cloud Sovereignty Framework. Daaruit blijkt hoe soeverein de te ontwikkelen clouddienst daadwerkelijk is. Op Proximus na scoorden alle partijen Level 3 op die meetlat, met een minimumscore van Level 2. Daar bleef Proximus op steken omwille van de Google Cloud-basis. Maar vanwege de strikte omkadering en samenwerking met Thales wordt S3NS door de Commissie gezien als voldoende soeverein. Level 5 is overigens het hoogste niveau: dat heeft geen van allen gehaald.
Waar dat aan ligt? Waarschijnlijk aan de hardware, want dat blijft de blinde vlek van de soevereine cloud. Zowel AMD als Intel, die de chips leveren voor servers, zijn via een minder bekende Amerikaanse wetgeving alsnog verplicht om data te overhandigen van servers die van hun processors zijn voorzien. Het gaat om de RISAA 2024 (de Reforming Intelligence and Securing America Act). Het maakt daarvoor niet uit hoe soeverein je cloud is: als er een Intel- of AMD-chip op zit met ingebouwde beheerslagen, kunnen de chipfabrikanten te allen tijde bij de data op een server. Dat kan je ook niet uitschakelen: zie het als een computer in je computer. En dat brengt ons eigenlijk weer terug bij af, maar nu zonder directe oplossing. Hoe je het ook wendt of keert: de toekomst van de soevereine cloud heeft nog heel wat obstakels te overwinnen.
Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang elke week het beste van Clickx in je mailbox.
Krijg Clickx magazine 10 keer per jaar (waarvan 2 extra dikke dubbelnummers) keurig thuisbezorgd.
